|
| |
|
|
|
Çocuk
Sağlığı ve Gelişimi
|
SELENYUM
1970 ve 80 yıllarında popüler olmaya başladı. Eskiden zararlı bir madde
gözü ile bakılmaktaydı. Aslında çok az miktarda insan bedenine gereklidir.
Bu da özellikle glutatyon peroksidaz enziminin
yapısına girecektir. Antioksidanların kanser ve kalp hastalıklarını önlemekteki
yararlarının anlaşılması üzerine bu enzimin de önemli bir antioksidan
olması selenyumu öne çıkarmıştır. Toprakları selenyumdan fakir yörelerde
diğer selenyumdan zengin yörelere kıyasla meme, akciğer ve kalın barsak
kanserlerinin sık görülmesi selenyumun faydalı etkisini göz önüne sermiştir.
Selenyum ve E Vitamini antioksidan etkileri yönünden birbirlerini
destekler tarzda davranırlar. Bu etkisine karşın tüm vücutta bulunan
Selenyum miktarı 1 mg.dan azdır. Barsaklardan % 60 oranında emilir ve vücutta
erkeklerde testiste, her iki cinste dalak, böbrek ve pankreasta bulunur. Yaşlanmaya
karşı ve cinsel gücün devamı için olumlu etkileri bu elementi popüler kılmaktadır.
Selenyumun Etkileri
Üzerinde araştırmalar yapıldıkça yeni etkileri anlaşılmaktadır. Bu
etkinin temeli antioksidan özelliğine dayanır.
- Glutatyon peroksidaz enziminin yapısına girer.
- Besin antioksidan sisteminde hücre zarlarını ve hücrelerin bir arada
tutulmasını sağlayan sistemi yağ peroksidasyon etkisinin zararlarından
korur.
- Özellikle kan hücrelerinin kromozomlarının zarar görmesini önler.
- Hücrelerin dolayısı ile dokuların yaşlanma olarak adlandırılan süreci
yavaşlatıcı etkisi vardır.
- Araştırmalar Selenyum ve E Vitamini ile birlikte aşılarla oluşturulması
istenilen antikor yapımını 20 - 30 kat arttırmaktadır.
- Kalp krizlerini önleme de antioksidan özelliğinin yanında bilinmeyen
başka bir etkisi daha olduğu düşünülmektedir.
- Kanser oluşmasını engelleyici etkisi
bulunmaktadır. Bu etkisini nasıl gösterdiği üzerine teoriler
vardır fakat bilimsel olarak ispatlanmış değildir.
- Ağır metaller ve diğer zararlı maddelerden vücudu korur. Sigara,
alkol, okside yağlar, civa, kadmiyum gibi insanlara zararlı maddelerin
etkilerini azaltır.
- Erkek spermlerin üretimine ve canlılığına olumlu etki yapar.
- Protein sentezine, büyüme ve gelişmeye yararlıdır.
Selenyum Eksikliği
20 yıl önce insan vücuduna yaralı bir etkisi olduğu bilinmiyordu. Bu
nedenle eksikliği diye bir şeyin de üzerinde durulmuyordu. Son yıllarda gelişen
inceleme yöntemleri ile eksikliğinden söz edilebilir olmuştur. Eksikliği
ile toprağın selenyum açısından zenginliğinin yakın ilişkisi vardır.
Fakat yine de kesin olarak selenyum eksikliğine bağlı hastalık olarak
nitelendirilebilecek bir durum yoktur. Bazı sorunların selenyum eksikliği ile
ilişkisi olduğunun üzerinde durulmaktadır.
- Bazı kanser türleri ile kalp damar hastalıklarının selenyum eksikliği
ile yakın ilişkilisi vardır.
- Katarakt nedeniyle ameliyat edilenlerde alınan merceğin normal merceğe
oranla 6 kat daha az selenyum içerdiği ispatlanmıştır. Bunun kataraktın
nedeni mi yoksa sonucu mu olduğu kesin değildir.
- Doku esnekliği ve yaşlanma belirtileri selenyum eksikliğinde daha hızlı
olmaktadır.
- Metaller selenyum eksikliğinde daha zararlı olmaktadırlar.
- Selenyumdan fakir topraklarda yaşayan ailelerin çocukları diğer çocuklara
oranla daha yavaş büyümektedirler.
Selenyum Fazlalığı
Doğada inorganik ve organik olarak iki çeşittir. Daha yaygın bulunan
inorganik formu genellikle sodyum selenit şeklindedir ve oldukça zararlı etki
yapabilir. Diğer organik formu selenometiyonin şeklindedir ve daha az zararlıdır.
Vücutta sürekli alım sonucu zararlı olabilmektedirler. Hangi miktarlarda ne
gibi kötü etkilerin ortaya çıkacağı kesin değildir. Selenyum insan vücudunda
diğer elementlerle de ilişkiye girmesi nedeniyle fazlalığı bunlara da bağlı
olarak farklı belirtiler yapabilir.
- Görme, adale ve kalp ile ilgili sorunlar ortaya çıkar. Bu selenyumdan
zengin topraklarda yaşayan hayvan ve insanlarda görülmüştür.
- Diş çürümesine yol açar. Bunu flor ile etkileşmesine bağlamak mümkündür.
- Ağızda kötü bir tat ve sarımsak kokusuna benzer bir koku oluşur.
- Deri, saç ve tırnak değişiklikleri ortaya çıkar.
- Fazla alım sürdüğü takdirde ateş, iştahsızlık, sindirim sistemi
arazları, karaciğer, dalak hasarı, ölüme kadar giden değişik sorunlar
olabilir.
Selenyum Gereksinimi
Önerilen günlük alım 50 - 200 mikro gram olmasıdır. Çocuklar için 30
- 150 mikrogram yeterlidir. Erkeler kadınlardan biraz daha fazla gereksinim gösterebilirler.
Selenyum etkisini E Vitamini ile birlikte daha iyi göstermektedir. C
Vitamini ise inorganik selenyumu etkisiz kılabilmekte iken organik olanına
etki etmez.
Selenyumun Doğal Kaynakları
Toprakta bulunması nedeniyle yetişen bitkilerde ve bununla beslenen
hayvanlarda vardır. İçme sularında da bulunur. Gıdaların selenyum içerikleri
hakkında yeterli araştırmalar yapılmamıştır. Anne sütü inek sütünden
çok daha fazla selenyum içerir. Selenyum şampuan ve cilt toniklerinde de
kullanılır. Bunların içindeki selenyumun deriden de emilmesi mümkündür.
Bira mayası, tahıllar, karaciğer, tereyağı, balık, kırmızı et,
sebzeler, selenyumdan zengin topraklardan elde edilmişlerse yeterlidirler.
Selenyum Kullanımı
Popüler olması nedeniyle ilaç şeklinde kullanım oldukça yaygındır.
- En yaygın kullanım nedeni kanser, kalp hastalıklardan korunmak içindir.
- İmmun sistemi güçlendirmek, yaşlanma etkilerini yavaşlatmak, deri sağlığını
arttırmak amacıyla kullanılır.
- Keshan Hastalığı olarak tanımlanan bir kalp damar hastalığı üzerinde
oldukça etkili olmaktadır. Bu hastalık belki de selenyum eksikliği ile
ilgisi kanıtlanabilecek şimdilik tek hastalıktır.
- Erkeklerde cinsel güce ve çocuk sahibi olabilme yeteneğine etkisi
nedeniyle kullanılmaktadır.
- Artrit denilen eklem iltihabına iyi geldiği üzerine araştırmalar vardır.
Norveç ve Danimarka da bu amaçla kullanılmaktadır.
- Hipotoridizm denilen Tiroid bezinin az salgı yaptığı durumda önerilir.
T3 oluşumuna etkisi vardır.
Elementler Sayfasına Dön
| |
|
