|
| |
|
|
|
Çocuk
Sağlığı ve Gelişimi
|
|
|
ALTINI ISLATMA;
BİR UYUM VE DAVRANIŞ BOZUKLUĞU
Çocuklar genellikle 18-24 aylar arası tuvalet eğitimi almaya hazırdır.
Gelişimi normal olan çocukların bir çoğu 2-3 yaş döneminde tuvalet
gereksinimini haber verir, ancak bu yaşlarda organları üzerinde tam kontrol
sağlayamadıkları için zaman zaman altlarını ıslatabilirler. Bu nedenle, 4
yaşına kadar arada sırada görülen altını ıslatma davranışı normal karşılanabilir.
Çocuğun gelişimi normalse, tuvalet eğitimini normal dönemde aldıysa ve 4
yaşında olmasına rağmen gece veya gündüz altına kaçırma davranışı
zaman zaman da olsa devam ediyorsa, çocuğun duygusal bir sorunu var demektir.
Bu nedenle, anne-babaların kritik yaşlarda ortaya çıkan bu davranışı çok
iyi takip etmeleri gerekir. Aileler genellikle 'normal kabul edilen alt ıslatma
davranışı' ile 'uyum bozukluğu olarak kabul edilen alt ıslatma davranışı'
arasında ayırım yapmanın zor olduğunu ifade eder. Anne-babalar aşağıdaki
kriterleri göz önünde bulundurarak bu ayırımı daha kolay yapabilirler. Aşağıdaki
kriterler karşılanıyorsa, çocuğun, 'alt ıslatma' davranışı, bir uyum ve
davranış bozukluğu olarak kabul edilmeli ve bir uzmandan yardım alınmalıdır;
çocuğun,
- fiziksel, hareket, dil ve zeka gelişimi normalse,
- tuvalet eğitimini aldıysa,
- 4 yaşındaysa,
- aralıkla da olsa gece ve/veya gündüz altına kaçırma davranışı varsa,
alt ıslatma davranışı psikolojik bir soruna işaret ediyor demektir.
Alt ıslatma davranışı her zaman psikolojik bir sorundan
kaynaklanmayabilir; organik bir bozukluk olup olmadığı mutlaka saptanmalıdır.
Bunun dışında ateşli hastalıklar ve idrar yolu enfeksiyonları da altını
ıslatma davranışına yol açabilir; bu durumlarda ortaya çıkan altını ıslatma
davranışı kısa süreli ve geçicidir.
Bazı anne-babalar çocuklarının bilinçli olarak altlarını ıslattıklarını
düşünebilir. Bu nedenle çocuklarını yargılayan, suçlayan, hatta cezalandıran
aileler vardır. Oysa, çocukların büyük bir çoğunluğu, bilinçli olarak
altlarını ıslatmazlar. Bilinçli olarak ıslatsalar bile, çevrelerine bir
mesaj vermek için, yani rahatsız oldukları durumları ifade etmek için bunu
yaparlar. Her iki durumda da ailelerin, cezadan ve suçlayıcı tavırlardan
uzak durmaları gerekir. Bu tip baskıcı tutumlar sorunu artırmaktan başka
bir işe yaramaz. Çoğunluğu bilinçsizce ortaya çıkan bu davranışı
anlamak için alta kaçırma davranışının nasıl oluştuğunu bilmek
gerekir; vücudumuzdaki kasların bir kısmını kendi irademizle
denetleyebiliriz, ancak bir kısmı irademiz dışında hareket eder. Herhangi
bir duygusal sorun yaşadığımızda, kaygı, korku veya gerginlikle idrar
torbasını meydana getiren kaslar da vücudumuzdaki diğer organların kasları
gibi harekete geçebilir. Tuvalet eğitimini yeni almış çocuklar bu organın
kasları üzerinde yeterince kontrol sağlayamadıkları için altlarına kaçırırlar.
Çocuklarda 'alt ıslatma' davranışının geceleri daha çok görülme sebebi
de, çocukların bu kasları gece daha zor kontrol edebilmeleridir.
Birçok uyum ve davranış bozukluğunda olduğu gibi 'altını ıslatma'
davranışı da sorunu gidermeye çalışan anne-babaların yanlış tutumları
nedeniyle,
- tırmanarak artabilir,
- tırnak yeme, dikkat dağınıklığı, kıskançlık gibi yeni uyum ve davranış
bozukluklarının ortaya çıkmasına neden olabilir,
- öz-güven eksikliği, içe kapanıklık, aşırı kaygılı olma gibi
sorunların ortaya çıkmasına katkıda bulunarak kişilik gelişimini olumsuz
etkileyebilir.
'Alt ıslatma sorunu' olan çocukların anne-babaları aşağıdaki konularda
dikkatli davranarak, sorunun artmasını ve yeni sorunlara sebebiyet vermesini
engelleyebilirler. Sorunun çözümü için; temelinde neler yattığını
bulmak ve sebepleri ortadan kaldırmak için ise mutlaka profesyonel yardım
almaları gerekir. Lütfen, 4 yaşından sonra devam eden alt ıslatma davranışını
önemseyin ve çevrenizden önerilen yöntemler ve kulaktan dolma bilgilerle
hareket etmek yerine bir psikoloğa başvurun. Her çocuğun altını ıslatma
davranışının altında yatan sebepler farklıdır ve bu sebepler ancak
titizlikle çalışılarak ortaya çıkarılabilir. Alt ıslatma davranışının
çok yaygın bir sorun olması, geçici ve önemsiz olduğu anlamına gelmez,
aksine ileriki yaşlarda okul başarısızlığından, içe kapanıklığa kadar
pek çok önemli soruna neden olabilimektedir. Ailelerin altını ıslatma
davranışı olan çocuklarla ilgili dikkat etmesi gereken konular ve kaçınmaları
gereken tutumlar aşağıda özetlenmiştir;
- sorunu çözmek için baskıcı ve aşırı disiplinli tutumlardan,
- çocuğun bu durumunu kardeşleri dahil başkalarıyla onun yanında paylaşmaktan,
- alaycı ve küçümseyici tavırlardan,
- altını ıslatma davranışı için çocuğu cezalandırmaktan,
- bu davranışın ortadan kalktığı durumlarda çocuğu ödüllendirmekten*.
- bu davranış nedeniyle ortaya çıkan sorunlardan (çamaşır vb.) şikayet
etmekten,
- bu davranışı olmayan çocuklarla çocuğu kıyaslamaktan,
- altını ıslatmasını bahane ederek çocuğun taleplerini reddederek yiyecek
ve içeceklerine sürekli kısıtlamalar getirmekten ve*
- tuvalete tutmak için çocuğun gece uykusunu çok sık bölmekten kaçınmaları
gerekmektedir*.
* Ödüllendirme, gece tuvalete tutma ve içecek kısıtlaması, 'alt ıslatma
davranışının' bir uyum ve davranış bozukluğu olarak kabul edilmediği
durumlarda, bazı uzmanlar tarafından belirli bir süre uygulanmak koşuluyla,
önerilebilmektedir. Bu yöntemler, 'alt ıslatma davranışının' bir uyum ve
davranış bozukluğu olarak kabul edildiği durumlarda, çok nadiren bazı çocuklarda
davranışı unutturmakta işe yarayabilir, ancak sorunu çözmekten çok baskıladığı
(unutturduğu) için sağlıklı ve kalıcı bir çözüm yaratamamaktadır. Bu
durumlarda, sorunun sebebi ortadan kalkmadığı için, sorun ya bir süre sonra
yinelenmekte veya kendini yeni bir soruna bırakmaktadır.
| |
|
